Komisja Europejska planuje pilotaż certyfikatu kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji dla 15-letnich uczniów. Projekt ma ruszyć w roku szkolnym 2027/2028 i sprawdzić, jak oceniać wiedzę oraz umiejętności potrzebne do odpowiedzialnego korzystania z AI. Przedstawione rozwiązanie jest na razie zapowiedzią pilotażu, a nie wprowadzonym w całej Unii egzaminem.

Inicjatywę opisano w pakiecie dotyczącym edukacji i umiejętności, przedstawionym przez Komisję 5 listopada 2026 r. Łączy ona naukę o nowych technologiach ze wzmacnianiem podstawowych umiejętności i wsparciem nauczycieli. Z dokumentów nie wynika, że certyfikat otrzyma automatycznie każdy uczeń ani że udział we wszystkich krajach będzie obowiązkowy.

Co może oznaczać znajomość AI?

Komisja nie sprowadza kompetencji AI do umiejętności wydawania poleceń chatbotowi. Wskazuje również na potrzebę rozumienia ograniczeń systemów, krytycznej oceny ich wyników i świadomego decydowania, czy w ogóle użyć narzędzia w danej sytuacji.

Jednym z problemów jest nadmierne poleganie na odpowiedziach wygenerowanych przez AI. System może przedstawić błędną informację w przekonujący sposób, dlatego ważna staje się umiejętność sprawdzenia jej w innym, wiarygodnym źródle. Komisja wymienia też ryzyko dezinformacji oraz bezrefleksyjnego korzystania z agentów AI.

Dla uczniów oznaczałoby to naukę nie tylko tego, jak uzyskać odpowiedź, ale również jak ocenić jej przydatność i wiarygodność. Przykładowo: zamiast przepisać wygenerowany opis wydarzenia historycznego, można porównać daty i nazwiska z materiałami edukacyjnymi. To ilustracja praktycznej umiejętności, a nie ogłoszone zadanie egzaminacyjne.

Ramy powstały przed zapowiedzią certyfikatu

Punktem wyjścia są wspólne ramy AI Literacy dla szkół podstawowych i ponadpodstawowych, przedstawione przez Komisję oraz OECD 18 czerwca 2026 r. Obejmują 19 kompetencji dotyczących wiedzy, umiejętności i postaw oraz przykłady zajęć dla nauczycieli.

Dokument opisuje cztery obszary: korzystanie z AI, tworzenie z jej pomocą, zarządzanie jej użyciem i kształtowanie tej technologii. Nie chodzi więc wyłącznie o obsługę konkretnej aplikacji. W grę wchodzą także odpowiedzialne decyzje, zrozumienie wpływu systemów AI i dostosowanie nauki do wieku uczniów.

Do połowy 2027 r. Komisja zamierza na tej podstawie opracować efekty uczenia się odpowiednie dla różnych grup wiekowych oraz wskazówki dotyczące oceny. Dopiero kolejnym etapem ma być pilotaż certyfikatu. Dokument opisuje też plany udostępniania wielojęzycznych materiałów dla uczniów i nauczycieli oraz wsparcia państw we wdrażaniu ram.

Dlaczego szkoły zajmują się tym teraz?

AI coraz częściej pojawia się w nauce i codziennym życiu młodych osób. Jednocześnie Komisja zwraca uwagę na trudności z podstawowymi umiejętnościami: według przedstawionych przez nią wyników PISA 2025 około jedna trzecia 15-latków w UE osiąga wyniki poniżej oczekiwanych w czytaniu i matematyce. Technologia ma wspierać edukację, ale nie zastępuje potrzeby wzmacniania tych podstaw.

Komisja uwzględnia również przygotowanie nauczycieli. Jej pakiet przewiduje wsparcie dla rozwoju zawodowego oraz nową generację akademii nauczycielskich Erasmus+ od 2027 r., które mają pomagać kadrze odpowiadać na wyzwania związane m.in. z AI.

Co wiadomo o Polsce?

W przeanalizowanych materiałach nie wskazano, które polskie szkoły będą uczestniczyć w pilotażu ani jak dokładnie będzie wyglądać ocena. Nie podano też szczegółowych zasad zgłaszania uczniów, formy potwierdzenia umiejętności czy terminów dla poszczególnych krajów.

Na razie rodzice i uczniowie otrzymują więc kierunek planowanych działań, a nie gotowy harmonogram dla konkretnej szkoły. Znaczenie certyfikatu będzie można ocenić po przedstawieniu kryteriów i zasad pilotażu, zwłaszcza tego, jakie umiejętności mają być sprawdzane i w jaki sposób.